Nytt prinsipprogram

I dag klokka 10 lanserte vi nytt utkast til prinsipprogram for SV. Utkastet er no ute til debatt, og vil bli vedtatt i endeleg versjon på SV sitt landsmøte til våren.

Et prinsipprogram er en litt uvanlig form. Det er minst to gode grunner til å lage et prinsipprogram. Den politiske debatten preges i alt for liten grad av ideer og prinsipper. Ofte blir vi forsvarere av virkemidler og institusjoner, ikkje mål og prinsipper. Derfor et prinsipprogram. For det andre er det behov for å løfte blikket og finne ut av hva som er vår tids store oppgaver. Hvilken retning må venstresida ta den neste generasjonen?

• Dette er et fundamentalt grønt program. Mye har endret seg siden 1995 og en av de viktigste endringene er at miljøkrisen har gått fra å være en trussel til å bli helt reell. Programmet bekrefter at SVs identitet ligger i at det er et rødt og et grønt parti, men det har vært en viktig ambisjon for prinsipprogrammet er at det skal være et fundamentalt grønt program der miljøperspektivet gjennomsyrer alle områder i samfunnet.

• Programmet er et oppgjør med klasseskiller. Forskningen har nå dokumentert det SV lenge har sagt. Samfunn med stor ulikhet er dårligere samfunn å leve i. SVs viktigste oppgave i norsk politikk er å sørge for at Norge forblir et samfunn med små forskjeller mellom folk.

• Dette er et program for en frihetlig sosialisme. For frihetlige sosialister er personvern, religionsfrihet og ytringsfrihet like viktig som kampen for en universell velferdsstat. Dette programmet slår tydelig fast at det sosialistiske frihetsbegrepet har to sider. Her ligger også kilden til høyresidens største historiske og ideologiske feilgrep, nemlig troen på at et liberalt demokrati i seg selv er nok til å skape rettferdighet. Skal frihet være en rett for alle, ikke bare de få, kreves det omfordeling og politisk styring for å sikre like muligheter. 

Vi er enige om hovedretningen for SV men vi er uenig om noen strategiske veivalg. Jeg tror at den norske velferdsstaten trenger et sterkt sivilsamfunn for å videreutvikle og fornye seg. Som frihetlige sosialister må vi innse at staten ikke har løsningen på alle folks problemer. Jeg tror også at overnasjonale løsninger er helt nødvendig for å løse globale miljøproblemene. Jeg tror dette er veivalg som vil engasjere til bred debatt i partiet.

13.20: Oops, kom til å skrive at ingen andre parter har prinsipprogram. Det er helt feil, flere andre har det (i alle fall H og FrP har jeg åftt høre nå).

All makt i denne sal

17.1 % av alle 18-24 åringar i Noreg meiner, i følge ei måling gjort av Infact, at uttrykket «all makt i denne sal» handlar om Arbeidarpartiet. Eg vert sarkastisk i tanken. Kva for ein sal? Storsalen i Folketeaterbygningen? Ein sovesal på Utøya?

Kanskje seier denne opplysninga noko om kunnskapsnivået i norsk skule? Den seier mest om norsk politikk i dag trur eg.

Opplysninga er å finne i Morten Søberg si andre bok som kom ut på Samlaget i haust. Morten Søberg er, i tillegg til å vere ein kjenning, ein av dei meir interessante personane som vandrar rundt i korridorane på Stortinget. Det får han til fulle fram i denne korte sakprosateksten. Eg har skrive om den første boka hans før, ei essaysamling. Det var tidvis bra og interessant. Det er ei stor glede for meg å oppdage at denne teksten er klårt betre. Mykje betre vil eg seie. Den er direkte god og interessant.

Den har ein tråd. Ikkje ein raud tråd, men ein konstitusjonell tråd. Ein konservativ men også radikal tråd vil eg seie, altså ein typisk sentrumstråd.

Kva betyr eigentleg all makt i denne sal? Det er det sentrale temaet i boka, som difor naturleg nok kretsar rundt Johan Sverdrup. Kretsar lett rundt Sverdrup vil eg seie, for tittelen på boka held det den lovar: «Sverdrups ekko». Den handlar om min arbeidsplass i snart eit år, Stortinget. Gjennom å studere arven frå Sverdrup og fleire mindre heltar som Isak Saba, den første samiske tingmann, David Webster, tidlegare amerikansk senator og utanriksminister og Martin Kolberg, bygger den opp eit vidare epos med ein større helt. Stortinget. Stortinget er helten i denne boka. Boka er ganske enkelt for Stortinget.

Boka inneheld ein dose uro for at Stortinget ikkje har den makta parlamentet har hatt, men først og fremst mange viktige synspunkt på korleis Stortinget kan og skal ha makt.

For det første eig Stortinget grunnlova. Søberg kan fortelje oss at det eingong var vanleg at Regjeringa gjorde framlegg om å endre grunnlova, medan det no er heilt og fullt Stortinget sitt domene. Den konstitusjonelle debatt, kompetanse og innsikt må difor finnast i Stortinget og vaktast av oss representantar. For det andre er det vi tingmenn sjølv som avgjer kvaliteten på Stortinget. Vi treng tingmenn med vilje og evne til definisjonsmakt, skriv Søberg. Han argumenterer også historisk innsiktsfullt for at det ikkje er gitt kva valordning som er best, og at sterkare vekt på personval har sine sider.

Boka er velskrive, på Morten sin alt for konservative nynorsk. Eg tilgir han det sidan innhaldet er så interessant.

Ein dag i Oppland

Har vore ein full dag i Oppland i dag saman med Oppland SV. Først besøk på Sørbyen Omsorgssenter i Gjøvik med sjukeheim og omsorgsbustadar. Oppdatering på kommunen sine planar og omvising.

Så til Lilllehammer; Ein tur til Skogli Helse- og rehabiliteringssenter med omvising i deira lokale. Dei er ein erfaren og fagleg tung institusjon for rehabilitering av ulike pasientgrupper.

Til sist medlemsmøte med folk frå Lillehammer og nabokommunar. Oppmøtet stod litt til målingane om dagen kan ein vel seie, om lag 20 stykker. Men det var positivt og god stemning blant dei som var der og særs konstuktive debattar.

Merkar alle stader at det trengs ei vitamininnsprøyting hos folka våre, både SV-folk og dei andre raudgrøne sine. Det er ikkje dårleg stemning, men litt reservert. Og lett nervøs med kommunevalet i sikte.

Innovasjon

Medan resten av verda fascinert følger det som må vere det mest fengslande , menneskelege drama i år, har eg vore i debatt om innovasjonspolitikk i dag. Ja ikkje misforstå, eg har og følgd dramaet i Chile, men eg har vore nøydd til å gjere litt anna også.

Debatten vart arrangert i samband med Olav R Spilling si nye bok om det same emnet. I panelet var Trond Giske, Trine Skei Grande, Henning Warloe og eg. Paul Chaffey leia debatten. Etter nokre politiske skulevalsfintar i starten, vart debatten raskt relativt sakleg og roleg, til dels interessant vil eg seie.

Spilling hevdar i si bok at norsk innovasjonspolitikk er utydeleg og lite visjonær. Eg trur eg ville sagt det litt annleis. Vi har ikkje ein innovasjonspolitikk formulert som ein viktig eigen kategori i det offentlege språket. Det offentlege språket er det som kjem av strukturarar i budsjett, departement og andre offentlege inndelingar. Her er ikkje innovasjon formulert som ein klår kategori. Mykje av innhaldet i politikken er formulert; som nærinsgpolitikk, finanspolitikk, forskingspolitikk og skulepolitikk. Men ikkje som innovasjonspolitikk.

Burde det vore annleis? Ja, det er viktige argument for det. Men berre dersom vi faktisk forstår innovasjon som noko anna enn verdiskaping og næringsutvikling. Spilling sin eigen definisjon «En politikk som har som eksplisitt mål fremme utvikling, spredning og bruk av nye produkter, tjenester og prosesser i samfunnet» er god. Den vektlegg den tradisjonelle utviklinga av produkt og tenester, men også bruken og integreringa av desse i samfunn og arbeidsliv. Til dømes er det innovasjon å skape teknologien i ein Ipad. Det er også innovasjon å skape eit produkt å selje av den teknologien. Minst like interessant er det å ta i bruk teknolgien på fornuftig vis i samfunnet slik at det t.d effektiviserer arbeidsprosessar.

Det siste er vi nokså gode på i Noreg. Sjå til dømes dette dømet som Aftenposten skreiv om i vinter. Den gamle forhatte forhatte lånekassa frå mi studietid er bytta ut med ei mønsterbedrift. Dette er også døme på nokå anna viktig. Innovasjon er ikkje berre utvikling av teknologi og produkt i industrien, det er like mykje utvikling av prosessar og arbeidsmåtar i offentleg og privat tenesteyting. Noreg har verdas høgste produktivitet mellom anna på grunn av vår evne til å utvikle arbeidsprosessar og ta i bruk nye metodar.

Difor er innovasjonspolitikk meir ein tenkemåte, ei haldning, eit fokus og etablering av incitament som det er konkrete løyvingar og lover.

Clan of Xymox: Medusa

I kveld spelar Clan of Xymox i Oslo, og i samband med det vil eg hylle den eine plata av dei eg synest er fantastisk.

Du veit; nokre band er stabilt gode, andre har varierande kvalitet men nokre høgdepunkt. Atter andre er ikkje særleg interessante, men kjem med ei nydeleg plate mitt oppi det heile. Slik ser eg på Clan of Xymox.

Medusa var deira tredje plate og den andre for det britiske selskapet 4ad som eg stendig kjem innom. Clan of Xymox er frå Nederland, og var frå starten av ei gothband, har i fortsetjinga vore eit gothband – men i mindre grad her. Det mørke basstrykket grå gothen ligg under, men melodiane er pop, vokalen melankolsk og lydbiletet prega av synth, gitarparti og 4ad-soundet.

Plata er full av vakre låtar. Dei rolege Louise og Mascerade. Pop-lette Agonised by Love. Desperate Back Door. instrumentale Theme II. Gitartøffe Michelle. Opninga på tittelsporet må vere eit av dei beste synth-riffa i musikkhistoria, men låta leverer ikkje heilt det opninga lovar. Coveret er ei perle – det seier det meste om musikken. Svart utanpå, med diskret skrift og eit like diskret bilete av ei statue. Innercoveret er i gull, utan eit ord på. Stilreint.

Dette er goth med eit menneskeleg ansikt. Ei plate for alle som likar melankolsk pop, men tåler ein tung bass og tunge tekstar oppå det. Det er dessutan ei oppdaging for deg som vil sjå eit anna 80-tal enn det du kjennerbest frå media. 

Her er Medusa, Michelle og Back Door i rask rekkefølge:

Grusomheitas ansikt i Hiroshima

I morgon er det trontaledebatt i Stortinget. Eg har tidlegare skrive kort om kva debatten er for noko. Eg var i Hiroshima for ei og ei halv veke sidan. Eg var ikkje til å skrive om det same kvelden, men tygde litt på inntrykka før eg skreivein tekst om det for ca ei veke sidan. Den legg eg no ut:

Mennekeleg grusamheit har mange ansikt.

Eg har sett to av dei på nært hald. To heilt ulike ansikt. Auschwitz, som eg besøkte i 1995, er ansiktet til den daglege, internaliserte grusomheita.

Leiren fortel meg kor lite menneskeleg vi menneske kan behandle kvarandre under gale omstende. Omstenda her er godt kjent for oss, heldigvis. Ein fascistisk ideologi, ei gjennomført nedlatande syn på jødar, eit sterkt sosialt press og ei militær pliktkjensle i gjennomføringa. Grusomheita ligg i ideologien og praktiseringa av den. Det uforståeleg umenneskelege ligg i korleis menneske kunne utføre folkemordet i konsentrasjonsleirane dag inn og dag ut. Det er nær grusomheit.

Hiroshima er fjern grusomheit. Det er den nitidig planlagte og presist gjennomførte grusomheita. Dei som lagde bomba, gav ordren, planla og gjennomførte angrepet traff aldri offera sine.

Det er natt til 6.august 1945 på Tinian-øya i stillehavet. Bombeflyet Enola Gay – eit B29 – tar av mot Hiroshima. Det ber på ei 3 meter lang, 4 tong tung atombombe av uran som amerikanarane kallar ”lillegut”. Bombeflyet er fulgt av to andre fly; Eit skal måle skaden bomba gjer, det andre skal ta bilete. Klokka 08.15 vert bomba sleppt, i tråd med ordren frå USA sin øverstkommanderande. Den eksploderer 600 meter over bakken i sentrum av Hiroshima.

Utenriks- og forsvarskomiteen møter Seiko Ikeda, 77 år gamal overlevande etter bombeangrepet. Ho fortel oss om det ho som 12-åring opplevde denne morgonen, om lag 1.5 kilometer frå bombas episenter:

”Eg vart brått omringa av ein valdsam lyd og eit sterkt lys, og vart reve overende. Alt vart svart, eg mista medvitet. Då eg vakna var klærne mine vekke, bitar av dei hang fast i kroppen.  Håret og kroppen min var brent. Skinnet var borte frå kropp og ansikt.

Eg skreik, som alle andre. Som i koma begynte eg å gå, med armane ut foran kroppen. Alle gjekk slik, i ein slags spøkelsesgange. Eg skreik etter hjelp, men det var berre lik og brente lemmer overalt. At eg var naken hadde eg ikkje energi til å tenke på. Eg følte først sorg over dei døydde, men gradvis tok bomba frå meg også denne menneskelege kjensla. Det var for mykje død.

Eg sprang til elva som allereie var full av folk, desperate etter vatn som kunne døyve smerta. Overflata var knapt synleg for alle som bada, men også for lika.

Mange hadde ikkje krefter til å overleve i vatnet. Dei greip etter hjelp, men måtte gje tapt. Eg kom meg opp på elvebreidda, og sprang vidare gjennom byen. Eg høyrde dei desperate skrika frå under dei kollapa bygningane. Det verste i dag er å tenke på at det kanskje var mine venner som var der i elva eller under bygningane.”

Seiko Ikeda kjem seg ut av byen, vert plukka opp av ein lastebil og ført til eit sjukehus. Ho får behandling og sovnar til slutt. Faren har fått vite at ho er i live og kjem for å hente ho. Han kan ikkje kjenne ho igjen, men må rope. Ho kan ikkje opne augelokka på grunn av oppsvulma augelokk, men kan rope til svar.

I månadsvis etterpå vert ho behandla heime for feber, diare, brannskadar og uuthaldelege smerter. Etter 3-4 månedar kan ho for førte gong gå ut. Dei andre ungane kallar ho ”raud djevel” og ”spøkelse” og kjem gråtande heim til trøst av foreldra. Då ho seinare snik seg til å sjå i ein spegel oppdagar ho eit deformert, raud-svart ansikt med blemmer og hud frå kjaken som er vekst fast til halsen. Frå då av er den psykiske smerta sterkare enn fysiske.

Seinare får ho ta 15 kirurgiske inngrep. Ikkje for å bli pen, som ho presiserer, men for å få ansiktet tilbake. Det får ho aldri, men ho blir kvitt dei verste plagene.

Freds- og minnemuseet i Hiroshima presenterer dei kalde fakta for oss. Det var om lag 350.000 menneske i Hiroshima då bomba gjekk av. Pr desember 1945 hadde om lag 140.000 av dei mista livet. Bomba tok livet av folk på tre måtar. Sjokkbølga den skaper gjer eit enormt trykk og ein vind på 440 m/s. Det er nok til å øydeleggje så og seie alle bygningar i ein radius på 1.5-2 kilometer. Ei ildkule med diameter på 280 meter skaper ein temperatur på bakken på opp til 3-4000C (jern smeltar ved 1536C). Stort sett alle klede, trehus og trær tok fyr opp til 2 km unna episenteret, og takstein smelta 0.5 km unna. Utallige menneske døydde av å bli brent opp på staden. Mange av dei som var innan ein km frå bomba døydde også i løpet av kort tid av radioaktiv stråling.

Som dei fleste veit er det spesielt for ei atombombe at den skaper radioaktiv stråling som kan gje langvarige effektar. Effektane kjem først til syne lenge etter eksponering. Dei som vart direkte, men moderat, eksponert, dei som drakk vatn eller hjalp til med redningsarbeidet, eller dei om var eksponert for det svarte regnet som fall over byen etter eksplosjonen er mellom desse. Utvekstar på kroppen, leukemi, kreft og barn fødd med fysisk eller psykisk skade er mellom dei. Ingen veit kor mange som har døydd av skadane frå atombomba i tiåra etter 1945.

Seiko Ikedo har, 77 år gamal, ein politisk bodskap til oss: Atomvåpen og menneske kan ikkje eksistere saman. «Avskaff alle atomvåpen».

Bileta: Hiroshima vart faktisk jevna med jorda i ein radius på 2-2.5 km frå bombas episenter. Berre nokre restar av bygg stod att. Under ser du to modellar som er laga av Hirohima sentrum før (med utanrikskomiteen i bakgrunnen) og etter. På det siste biletet står eg foran A-domen – restane av eit av dei få bygga om stod igjen.