Grusomheitas ansikt i Hiroshima

I morgon er det trontaledebatt i Stortinget. Eg har tidlegare skrive kort om kva debatten er for noko. Eg var i Hiroshima for ei og ei halv veke sidan. Eg var ikkje til å skrive om det same kvelden, men tygde litt på inntrykka før eg skreivein tekst om det for ca ei veke sidan. Den legg eg no ut:

Mennekeleg grusamheit har mange ansikt.

Eg har sett to av dei på nært hald. To heilt ulike ansikt. Auschwitz, som eg besøkte i 1995, er ansiktet til den daglege, internaliserte grusomheita.

Leiren fortel meg kor lite menneskeleg vi menneske kan behandle kvarandre under gale omstende. Omstenda her er godt kjent for oss, heldigvis. Ein fascistisk ideologi, ei gjennomført nedlatande syn på jødar, eit sterkt sosialt press og ei militær pliktkjensle i gjennomføringa. Grusomheita ligg i ideologien og praktiseringa av den. Det uforståeleg umenneskelege ligg i korleis menneske kunne utføre folkemordet i konsentrasjonsleirane dag inn og dag ut. Det er nær grusomheit.

Hiroshima er fjern grusomheit. Det er den nitidig planlagte og presist gjennomførte grusomheita. Dei som lagde bomba, gav ordren, planla og gjennomførte angrepet traff aldri offera sine.

Det er natt til 6.august 1945 på Tinian-øya i stillehavet. Bombeflyet Enola Gay – eit B29 – tar av mot Hiroshima. Det ber på ei 3 meter lang, 4 tong tung atombombe av uran som amerikanarane kallar ”lillegut”. Bombeflyet er fulgt av to andre fly; Eit skal måle skaden bomba gjer, det andre skal ta bilete. Klokka 08.15 vert bomba sleppt, i tråd med ordren frå USA sin øverstkommanderande. Den eksploderer 600 meter over bakken i sentrum av Hiroshima.

Utenriks- og forsvarskomiteen møter Seiko Ikeda, 77 år gamal overlevande etter bombeangrepet. Ho fortel oss om det ho som 12-åring opplevde denne morgonen, om lag 1.5 kilometer frå bombas episenter:

”Eg vart brått omringa av ein valdsam lyd og eit sterkt lys, og vart reve overende. Alt vart svart, eg mista medvitet. Då eg vakna var klærne mine vekke, bitar av dei hang fast i kroppen.  Håret og kroppen min var brent. Skinnet var borte frå kropp og ansikt.

Eg skreik, som alle andre. Som i koma begynte eg å gå, med armane ut foran kroppen. Alle gjekk slik, i ein slags spøkelsesgange. Eg skreik etter hjelp, men det var berre lik og brente lemmer overalt. At eg var naken hadde eg ikkje energi til å tenke på. Eg følte først sorg over dei døydde, men gradvis tok bomba frå meg også denne menneskelege kjensla. Det var for mykje død.

Eg sprang til elva som allereie var full av folk, desperate etter vatn som kunne døyve smerta. Overflata var knapt synleg for alle som bada, men også for lika.

Mange hadde ikkje krefter til å overleve i vatnet. Dei greip etter hjelp, men måtte gje tapt. Eg kom meg opp på elvebreidda, og sprang vidare gjennom byen. Eg høyrde dei desperate skrika frå under dei kollapa bygningane. Det verste i dag er å tenke på at det kanskje var mine venner som var der i elva eller under bygningane.”

Seiko Ikeda kjem seg ut av byen, vert plukka opp av ein lastebil og ført til eit sjukehus. Ho får behandling og sovnar til slutt. Faren har fått vite at ho er i live og kjem for å hente ho. Han kan ikkje kjenne ho igjen, men må rope. Ho kan ikkje opne augelokka på grunn av oppsvulma augelokk, men kan rope til svar.

I månadsvis etterpå vert ho behandla heime for feber, diare, brannskadar og uuthaldelege smerter. Etter 3-4 månedar kan ho for førte gong gå ut. Dei andre ungane kallar ho ”raud djevel” og ”spøkelse” og kjem gråtande heim til trøst av foreldra. Då ho seinare snik seg til å sjå i ein spegel oppdagar ho eit deformert, raud-svart ansikt med blemmer og hud frå kjaken som er vekst fast til halsen. Frå då av er den psykiske smerta sterkare enn fysiske.

Seinare får ho ta 15 kirurgiske inngrep. Ikkje for å bli pen, som ho presiserer, men for å få ansiktet tilbake. Det får ho aldri, men ho blir kvitt dei verste plagene.

Freds- og minnemuseet i Hiroshima presenterer dei kalde fakta for oss. Det var om lag 350.000 menneske i Hiroshima då bomba gjekk av. Pr desember 1945 hadde om lag 140.000 av dei mista livet. Bomba tok livet av folk på tre måtar. Sjokkbølga den skaper gjer eit enormt trykk og ein vind på 440 m/s. Det er nok til å øydeleggje så og seie alle bygningar i ein radius på 1.5-2 kilometer. Ei ildkule med diameter på 280 meter skaper ein temperatur på bakken på opp til 3-4000C (jern smeltar ved 1536C). Stort sett alle klede, trehus og trær tok fyr opp til 2 km unna episenteret, og takstein smelta 0.5 km unna. Utallige menneske døydde av å bli brent opp på staden. Mange av dei som var innan ein km frå bomba døydde også i løpet av kort tid av radioaktiv stråling.

Som dei fleste veit er det spesielt for ei atombombe at den skaper radioaktiv stråling som kan gje langvarige effektar. Effektane kjem først til syne lenge etter eksponering. Dei som vart direkte, men moderat, eksponert, dei som drakk vatn eller hjalp til med redningsarbeidet, eller dei om var eksponert for det svarte regnet som fall over byen etter eksplosjonen er mellom desse. Utvekstar på kroppen, leukemi, kreft og barn fødd med fysisk eller psykisk skade er mellom dei. Ingen veit kor mange som har døydd av skadane frå atombomba i tiåra etter 1945.

Seiko Ikedo har, 77 år gamal, ein politisk bodskap til oss: Atomvåpen og menneske kan ikkje eksistere saman. «Avskaff alle atomvåpen».

Bileta: Hiroshima vart faktisk jevna med jorda i ein radius på 2-2.5 km frå bombas episenter. Berre nokre restar av bygg stod att. Under ser du to modellar som er laga av Hirohima sentrum før (med utanrikskomiteen i bakgrunnen) og etter. På det siste biletet står eg foran A-domen – restane av eit av dei få bygga om stod igjen.

2 tanker på “Grusomheitas ansikt i Hiroshima

  1. Tilbaketråkk: Twitter Trackbacks for Bård Vegar Solhjell sin blogg » Blog Archive » Grusomheitas ansikt i Hiroshima [bardvegar.no] on Topsy.com

  2. Fin tekst,

    Har du noen strategi for å adressere avskaffelse av atomvåpnene frem mot NATO toppmøtet i november i Lisboa? Dette, sammen med å motarbeide rakettskjoldsammenkoblingen det legges opp til å vedta i møtet, mener jeg bør prioriteres i de få ukene som er igjen til nytt strategisk konsept vedtas.

    Alt godt,

    Alexander Harang

    Lik

Legg igjen en kommentar

Fyll inn i feltene under, eller klikk på et ikon for å logge inn:

WordPress.com-logo

Du kommenterer med bruk av din WordPress.com konto. Logg ut / Endre )

Twitter picture

Du kommenterer med bruk av din Twitter konto. Logg ut / Endre )

Facebookbilde

Du kommenterer med bruk av din Facebook konto. Logg ut / Endre )

Google+ photo

Du kommenterer med bruk av din Google+ konto. Logg ut / Endre )

Kobler til %s