PISA ute av skapet

Så er PISA 2009 presentert.

Det er som eit spøkelse er ute av skapet. Svartmalinga av norsk skule har i stor grad basert seg på fleire runder med svake og fallande resultat. PISA har blitt tolka som ein total dom over norsk skule. PISA-undersøkinga er ein god og gjennomarbeida studie av viktige dugleikar og fag som lesing, matematikk og naturfag. Ikkje minst lesing er ein viktig basis for å skaffe seg anna kunnskap og fungere godt i samfunns- og arbeidsliv. Samstundes seier PISA lite eller ingenting om andre viktige trekk ved skulen, som trivsel, dei kreative og praktiske faga eller i kva grad norsk elevar tek i bruk ny teknologi.

Det viktigaste med dagens resultat er at lærarar, rektorarar og andre skulefolk i Noreg kan rette ryggen. Dei har gjort jobben som gjer at vi er på rett veg. Vi politikarar kan krangle om kven som har æra. «Fiaskoer har ingen foreldre, men suksesser har mange foreldre» var Kristin Halvorsen sin treffande kommentar til at Høgre meiner dei sjølv og kunnskapsløftet har hovudæra.

Eg eg er både glad og letta for resultatat, for det viser klår framgang for norske skuleelevar i lesing, rekning og naturfag. I lesing er framgongen stor, og vi ligg klårt over OECD-snittet. I mattematikk og naturfag er framgongen mindre, og vi ligg om lag på snittet i OECD. I norden er Finland, som har fått ein nesten magisk status i skulepolitikken, framleis klårt fremst (dei er også på topp internasjonalt, saman med Korea) medan Noreg no er nest beste nasjon. Kortversjonen av resultata finn du her. Viktigare enn denne rankinglista er kanskje nokre andre tilhøve:

Pila peikar riktig veg, og det nokså klårt. I Sverige går resultata feil veg. Det er interessant å samanlikne med dei som har mange år med borgarleg skulepolitikk bak seg. Sverige har satsa på fleire privatskular, nivåinndeling og fritt skuleval, og har fått større grad av segregering i skulen. Det er ei oppskrift OECD åtvarar mot i materialet, der dei viser til at skulesystem med like muligheiter og lite segregering av elevar i ulike skular og klassar gjer det best.

Skulen er ikkje god nok til å redusere sosiale skilnadar. Det er for stor skilnad i resultat basert på elevane sin bakgrunn. Men den norske skulen er betre på å redusere sosial ulikskap enn skulen i dei fleste andre OECD-land. Samsundes viser undersøkingar at Noreg og Finland skil seg ut som dei landa som har minst skilnadar i resultat mellom skular, og størst skilnad innan skulen. Dette er eit teikn på lite segregering, og at vi har ein sterk fellesskule. Det er eit viktig trekk ved land som gjer det bra. Den dyktige forskaren som har leia arbeidet med PISA i Noreg, Marit Kjærnli, heldt ein presentasjon som viser dette godt på side 26 og 27.

Til sist vil eg legge til to ting. Politikk virkar, dersom det er rett politikk. I 5 år har vi fokusert på tidleg innsats og lesing, på kompetanseheving av lærarar, på å styrke skuleleiing og sunn bruk av kartleggingsprøver og nasjonale prøver. Vi har gjort det utan privatisering, nivådelding av klassar eller andre tiltak som forskinga åtvarar mot. Det har virka.

Politikken virkar, PISA var bra, men nor gjeld det å ikkje legge for stor vekt på den. Vi skal halde fram med den satsinga, men PISA må ikkje gå til hovudet på oss. Vi må våge å ha eit sterkt fokus på trivsel og mobbing, på fråfall i vidaregåande skule og på kreativitet i skulen. Det er viktige sider ved ein god skule som ikkje blir målt i PISA og ikkje må gå tapt. Tvert imot, kreativitet og kultur i skulen til dømes fortener ei kraftfull satsing.

Koreas konkurransekultur på godt og vondt

Sør-Korea er eit økonomisk mirakel. Landet var eit lutfattig u-land etter koreakrigen, men har i dag eit BNP på nivå med søreuropa. Dei er verdas tolvte-trettande største økonomi. Ein vekststrategi bygd på industrialisering og utvikling av teknologi gjennom eksportsubsidiar og proteksjonisme – men ikkje demokrati, det kom først i 1987 – var ein stor suksess. Først med enkle, arbeidsintenive eksportprodukt, så med tungindustri, bilar og forbrukarteknologi. Sør-Koreas vekst så vel som dei ”asiatiske tigrane” sin suksess med ei liknande oppskrift er tema for ein eigen litteratur. Den var sterkt i strid med rådande økonomisk ortodoksi, og bidrog til å endre synet på kva som kan få eit land ut av fattigdom.

Mindre kjent er det at dei heile vegen har investert stort i humankapitalen. Satsa på folk sine kunnskapar. Sjølv vektlegg dei dette sterkt. Allereie på 50-talet hadde dei eit arbeidsvillig folk med betre utdanning enn fattigdomen skulle tilsei. Seinare har både staten og familiar satsa på utdanning. Landet har ein sterk kultur for at skulegang er viktig som også når ut til dei fleste familiar. Den sterke arbeidskulturen, ein variant av den protestantiske etikken, er også ei viktig forklåring.

Ein utruleg suksess. Eit land som på to generasjonar har teke eit steg andre har brukt fleire hundreår på. Det er viktig å slå det fast før vi set i gang med problema. For Sør-Korea kan få store problem.

I eit økonomisk språk: Sterke veksthemmarar som låge fødselstal og låg produktivitet, som økonomen Kang Dongsoo ved tenketanken Korea Development Institute (KDI) formulerer det . I eit meir menneskeleg språk: Ein arbeids- og konkurransekultur som hemmar familieliv og kreativitet.

Eg har, kjære lesar, i dramatiske ordelag fortalt deg om kor ille det kan gå med Japan med ei fødselsrate på 1.3. Sør-Korea har om lag 1.1. Eg har brukt opp heile mitt dramatiske vokabular. Eg skal difor ikkje tvære ut dette. Det er mykje av dei same forklåringane som ligg bak, kulturelle og økonomiske. Eg trur dei verkar vel så sterkt her som i Japan, og det er tydeleg at dei har kome kortare i å snakke om og gjere noko med problemet. I Japan var det stor debatt om fødselstal, mange forslag i lufta og interesse for den nordiske modellen. Her er det mindre av alt dette.

Men interessant nok; innvandring verkar å vere ein meir tenkbar tanke i Sør-Korea. Landet har allereie ein del innvandrarar frå andre asiatiske land, utan at eg har fått tak i tala. På «The Presidential Commision for Future and Vision» kan dei også fortelje oss at vert arbeidd med eit forslag om å innføre dobbelt statsborgarskap i Korea. Den viktigste tanken bak er å tiltrekke seg utvandra koranarar, til dømes dei mange som bur i USA. Då kan dei flytte til Korea men halde på rettane sine i USA. Dei understrekar også tydeleg at eit eventuelt slikt steg vil innehalde eit høve til streng prioritering av dei med rett utdanning og bakgrunn. Det er målretta arbeidsinnvandring vi snakkar om.

Ein grunn til fråværet av debatt kan vere at dei sterkare enn i Japan (verkar det som) har dei eit anna særtrekk. Ein arbeids- og konkurransekultur som til no har vore ein enorm fordel, men som kan slite med å vere levedyktig i framtida.

Evan Ramstad er sjef for Wall Street Journal sitt Seoul-kontor. Han fortel meg om arbeidsdagane på kontoret der han arbeider i lag med ein del koreanarar. Dagen startar sakte med aviser og kaffe mellom 8 og 9. Ei lang lunsjpause midt på dagen. Ei ettermiddagspause. Ut til middag i sekstida, men tilbake på kontoret etterpå om sjefen er der. Ein kan aldri gå heim før sjefen. Ut og drikke etter jobb, det er ein sterk drikkekultur med sosialt press om å vere med. Andre stadfestar dette mønsteret. Ikkje for alle sjølvsagt, men for mange – også familiefedre. Sør-Korea har, saman med Japan, lågast produktivitet i OECD-området. Ikkje så overraskande når ein høyrer om arbeidsdagen.

Assistant Professor Layne Hartsell ved Sunkyunkwan universitetet fortel om møtet med koreanske studentar. Dei har gode basiskunnskapar, ikkje minst i mattematikk og naturfag. Derimot er dei utrena i å vurdere ein påstand, resonnere rundt eit problem eller foreslå ei løying. Aller minst presentere den for andre. Han seier at dei manglar kreativitet. Dei er gode ingeniørar, men dårlege på spørje seg kva ingeniørkunsten kan brukast til. Mykje forsking og utvikling her skjer gjennom samarbeid med utanlandske forskarar der dei kan utfylle kvarandre. Dette gjeld sjølvsagt heller ikkje alle, men mange.

Forklaringa er kanskje å finne i det konkurransebaserte skulesystemet og arbeidskulturen. For den koreanske middelklassen er det vegen oppover i samfunnet. Barnehage skal førebu på skule, med formell læring frå 4-årsalderen (for dei få som går der). I skulen er det sterke konkurransekrav. Dei som vil at ungane skal bli best kan fylle på med kveldsskule, så karakterane blir gode nok. Det er ikkje noko for dei få; Det store fleirtalet får privatundervisning vert det sagt her, og ved nemde KDI seier dei at det er vanleg å bruke 20-30% av inntekta si på utdanning for ungane. Ungane konkurrerer, og foreldra med dei. Dei konkurrerer om å kome inn på eit så godt universitet som mogeleg. Universiteta er tydeleg rangert, og avgjer i stor grad vidare sjansar. Godt universitet = god jobb, men også godt nettverk, noko som er viktig i dette samfunnet.

På overflata er Sør-Korea gode på utdanning. Best i Pisa, 80% startar på høgare utdanning. Bak overflata skjuler det seg ein sterk konkurransekultur med lange skuledagar, innlæring gjennom pugging og sterk utsiling. Prisen på utdanning må reknast med når foreldre vurderer om dei kan få barn.

For meg framstår ikkje dette som eit godt liv, om eg er aldri så mykje eit konkurranemenneske. Eg meiner politikk handlar mykje om å la oss menneske ha ein bra barndom, god helse, tid til kvarandre. Det ser heilt sikkert mange koreanarar annleis på.

Men eg tvilar også på om det er framtidsretta for økonomien. Prisen på utdanning bidrar til dei låge fødselstala. Arbeidskulturen bidrar til både det og den låge produktiviteten, samt vanskar med å få kvinner inn i arbeidslivet.

Eg trur skulesystemet, arbeidskulturen og konkurransekulturen har vore ei stor føremon i ein teknologisk industriell produksjonsøkonomi. Eg trur ikkje det er tilfelle når dei må heve produktiviteten, og ta overgangen til ein meir tenestebasert økonomi. Og det er nettopp et som vert utfordringa framover. Begge deler krev kreativitet, samarbeid og betre måtar å organisere seg på.

Tenk deg at du er ingeniør, eller selgar i eit reisebyrå. Du oppdagar eit problem med produktet. Held du fram med å gjere det du har fått beskjed om, melder du frå om problemet og ventar på ny beskjed eller løyser du problemet på staden og melder så frå for å få til ei endring?

Eller du deltek, som ingeniør eller seljar, i ei prosjektgruppe som skal utvikle eit nytt produkt. Korleis er det organisert? Får du beskjed om å gjere oppgåvene dine, melde frå om synspunkta dine om du har nokre eller å finne løysinga på problemet saman med andre?

Den store produktivitetsgevinsten i framtida ligg i kreativitet og organisering. Fordi det er effektivt, men også fordi det gjer folk meir ansvar og eigarskap til jobben. Dersom vi vil ha fram dette – anten fordi vi meiner det kan gjere livet betre og meir meiningsfylt for folk eller fordi vi vil ha opp produktiviteten – må vi forme utdanningssystemet og arbeidskulturen etter det.

Eg generaliserar. Eg forenklar. Ikkje minst fordi ein i Seoul kan møte haugevis av flinke folk utdanna på amerikanske toppuniversitet. Men eg trur Sør-Korea (og Japan) har ei stor utfordring. Delar av det ligg nok i kulturen deira, delar av det i vekstmodellen og politikken. Men hei, både Noreg og mange andre land har klart å endre både kultur og politikk. Har vi klart det, kan i alle fall dei klare det. Etter berre tre dagar i landet har eg ei sterk kjensle av at dei kan klare det meste. Anten kjem dei til å motbevise at konkurransekulturen er eit problem, eller så kjem dei til å endre den.

Dei har gått frå u-land til industristormakt på eit halvt hundreår. Då kan dette flotte landet få til det meste.

Korte svar

Diverse kommentarar og synspunkt har tikka inn på bloggen dei siste veken, uten at eg har svara. Flest har kommentert datalagringsdirektivet. Det skal eg kome attende til både her og i mediene framover.

Eg vil i tillegg kort svare Petter om nasjonale prøver. Han spør om ikkje SV er for hemmeleghald av nasjonale prøver. Svaret er at vi er for dagens system. Alt er offentleg. Det vert publisert på kommunenivå og nasjonalt på nett, men ikkje publisert og lagt til rette for rangering på skulenivå.

Så skal eg få vidaresendt din kommentar om lærarutdanninga, Eliane, til Tora som er ansvarleg statsråd.

Nasjonale prøver

Nasjonale prøver i skulen er gjennomført tidlegare i haust, og no kjem resultata framover. Engelsk-resultata er allereie lagt ut. Prøvene skal gje oss kunnskap om kunnskapane til norske elevar i sentrale fag nasjonalt. Dei skal også vise skilnadar mellom fylke, kommunar og skular, samt brukast til å gje tilbakemeldinga til den enkelte elev og forelder. Dei kjem i tillegg til eksamen, karakterar, andre prøver som til dømes kartleggingsprøver og den vurderinga av og tilbakemeldinga som foregår kontinuerleg.

Prøvene er eit av mange verkemiddel for å få kunnskap om kvaliteten i skulen. Dei vert brukt nasjonalt og lokalt for å sjå kva som fungerer og ikkje fungerer i ein kommune, ein skule og i eit klasserom. Folk som har ansvar for skule over heile landet set seg samvitsfullt inn i reslutata, og brukar dei til forbetring og utvikling.

Det gjer ikkje Gunnar Stavrum i Nettavisen. Det er trist å lese ein så fordummande kommentar som den han har skrive her.

For det første tek han opp ein nokså vanleg påstand, at resultata (på skulenivå) er hemmelege. Det er dei ikkje, det er mellom anna difor Nettavisn kan presentere dei. Dei vert imidlertid ikkje publisert på nett ferdig tillaga med det siktemål at ein skal rangere skular mot kvarandre i avisene. Denne artikkelen i same medium er eit godt døme på kvifor det ikkje er vegen til betre kvalitet i skulen; Nettavisen kan avsløre kva skule som har dei beste resultata i engelsk – ein skule der undervisninga foregår på engelsk! Kanskje ein ide å sjekke bakgrunn og fakta om ein skule før ein konkluderer? Det er systematisk og grundig bruk av prøvene som utviklar kvaliteten. Informasjonen om den enkelte skule vert då også presentert for denne og for dei som har ansvaret for skulen.

Direkte ille vert når Stavrum skriv «Nettavisen har gjort jobben Utdanningsdirektoratet nektes å gjøre, nemlig å gjennomgå tallene fra de nasjonale prøvene – skole for skole.» Trur han på seg sjølv? At dei som har ansvaret for prøvene berre let dei ligge? At han på ein dag har gjort den jobben eit par hundre engasjerte menneske ikkje gjer?

Utdanningsdirektoratet gjer denne jobben heile året – systematisk. Dei presenterer analyseresultata i vår. Dei set sosial bakgrunn, kjønn, størrelsen på skulen, privat/offentleg og ei rekke andre tilhøve i samband med resultata når dei vurderer dei. Dei rettleiar kommunar og fylke som gjer det svakt, dei peikar ut skular og kommunar vi kan lære av. Ikkje minst er det interessant å studere der det er store skilnadar på skular og kommunar med lik elevmasse og andre like kjenneteikn, men ulike resultat. Det er tilfellet mange stader. Kommunane og fylka arbeider også med resultata. Det kan nok gjerast betre mange stader, men det er mange som brukar dei godt.

Dei nasjonale prøvene er etter mitt syn gode og nyttige. Dei må utviklast vidare, mellom anna meiner eg det er viktig at vi betre kan samanlikne skular når vi har kontrollert for bakgrunnsvariablar. Vi må også kunne samanlikne over tid, noko som ikkje går i dag.

Vi må likevel passe på at det ikkje utviklar seg eit test- og prøvehysteri. Det er ikkje slik at fleire prøver gjer ein betre skule. No har vi det vi treng, no er det oppfølginga av resultata frå skule og lærarar som står i fokus. Då meiner eg den seriøse oppfølginga for å forbetre.

Då eg var gjesteredaktør i Nettavisen i august fekk eg eit godt inntrykk av Stavrum (og også journalisten som hadde skrive om skulen eg nemnde). Denne kommentaren er vel eit døme på at sjølv sympatiske og dyktige menneske kan vere heilt på jordet ein gong i mellom!

Utdanningsforbundet sitt landsmøte

Går av stabelen denne veka. Her skal dei diskutere politikk, ha besøk av prominente gjestar som statsminister og kunnskapsminister og sikkert ha mykje moro.

Dei skal dessutan velje ny leiar. Det er to gode kandidatar, Halldis Holst og Mimi Bjerkestrand. Helga Hjetland har vore leiar sidan det samanslåtte forbundet såg dagens lys for 8 (trur eg) år sidan. Det er ei formidabel oppgåve å kome etter ho. Sjå til dømes Stein Aabø sin artikkel på Dagbladet papir i dag. Her kan du følge landsmøtet.

Svar om budsjett

Det ligg diverse spørsmål i kommentarfelte om budsjettet.

Hans Karpe poengterer at heilt rett at «all» forsking tyder på at lærarane er det viktigaste for elevane i skulen. Han er så skuffa over det han kallar manglande satsing på det. Det siste er eg heilt usamd med han i. Vi står midt i ei storstilt lærarsatsing i norsk skule.

Vi skal innføre ei ny lærarutdanning i 2010, med meir spesialisering og større vekt på pedagogikk. Det ligg 100 millionar kroner til å forbetre den i budsjettet.

Det skal frå neste år vere på plass ei ordning mentor/rettleiar for alle nytilsette lærarar i skulen. Vi har inngått ein avtale med KS om det, og det ligg pengar i budsjettet.

I år har vi sett i verk ei varig ordning for etter- og vidareutdanning i skulen. Vi brukar 400 millionar kroner i år, det same neste år; det gjev rom for om lag 2000 lærarar på vidareutdanning i året. Problemet her er ikkje for lite pengar, men at mange kommunar ikkje har prioritert sin del, at skular vegrar seg for å sende folk på EVU når dei manglar vikarar. Vi har ikkje fått fylt opp alle studieplassane, difor må vi forbetre EVU-satsinga før vi løyver meir til den.

For å gje rom for meir EVU må vi rekruttere fleire lærarar. Difor vidarefører vi den sterke satsinga på rekruttering gjennom GNIST-kampanjen, avskrivingsordningar for studielån og alternative vegar inn i skulen som lektor2-ordninga. Sidan det trengs fleire lærarar ligg det og inne over 600 millionar kroner til fleire lærarar i norsk og matte i 1.-4. klasse.

I tillegg til dette vil eg nemne at eg for få dagar sidan opna den nye norske rektorutdanninga, som er eit tilbod til alle nytilsette rektorarar i skulen. Om nokre månedar kjem tidsbrukutvalet med si innstilling. Då skal vi arbeide med korleis lærarane si tid kan frigjerast til elevane, og i mindre grad bli brukt til byråkrati.

Eg meiner dette er ei sterk lærarsatsing. Den må ikkje bli eit eingongsløft, men eit varig løft for skulen.

Så fekk eg spørsmål om den nye undervisningstimen er øremerka. Svart er at den blir lovfesta. Så går kommunane overført pengar som dei må bruke til å innføre den.

SM2 på eit døgns avstand

No har vi lagt fram Soria Moria 2, og du kan sjølv ta stilling til kva du likar og ikkje likar i dokumentet.

Min analyse er om lag slik: Soria Moria1 var Europas mest radikale regjeringsplattform. Det var stor endringskraft og mykje entusiasme frå valkampen, og etter å ha lagt fram erklæringa var alle vinnarar på alt. Det er tøft å følge opp det, med mindre trykk på endring og mindre økonomisk handlingsrom.

I byrjinga av prosessen var eg redd dette skulle bli «stille i båten». Med dokumentet litt på avstand, og ei grov gjennomlesing av det meste, må eg seie at det vart det ikkje. Det er heller «videre til venstre».

Grovt sett er SM2 eit skritt til venstre på miljø, utanrikspolitikk og likestilling, same retning på dei fleste velferdsfelt og ei innstramming av asylpolitikken.

Eg skal ikkje bruke mykje tid på asyl, anna enn å seie at eg meiner mange overdriv dette. Dei fleste punkta som ligg er allereie vedtatt, så er det nokre innstrammingar. Det er ikkje FrP-politikk, det er AP-politikk. Som valet gav større styrke. NOAS har nokså edruelege kommentarar.

To-tre andre ting syns eg er verdt å merke seg. Utanrikspolitikken markerer enno ein sving mot venstre. Eg har høyrd enkelte seiet at i utanrikspolitikken, der har ikkje SV innverknad. Eg meiner SV har hatt særleg stor innverknad der, og det held fram med dette dokumentet. Det er eit program for avskaffing av atomvåpen, betre kontroll med våpensal, gjeldsslette, styrka utviklingspolitikk og ei klår norsk stemme internasjonalt.

Når det gjeld likelønn set vi i gang prosessen som kan ende med ein likelønspott og eit stort likelønnsløft. Vi gjev eit klårt signal om at vi vil bidra, og ber partane i arbeidslivet avklåre kva grupper som skal omfattast og og korlesi dei vil sikre mekanismar for å gjere det varig. Denne strategien har vi skissert før, og det er berre slik vi kan få til eit løft. Inga regjering kan dele ut ekstra pengar utan forpliktande avtalar om kven som skal få dei og korleis dei skal sikre likelønn. Ellers får vi ikkje eit likelønnsløft, men eit udefinert lønnsløft. Organisasjonane er delte. NTL er positive, Utdanningsforbundet betinga positive og Sjukepleiarforbundet negative.

I itllegg til dette er eg godt nøgd med delen om utdanning. Eg syns den har ein klårare kunnskap- og mestringsprofil denne gongen, og klårare proritering av kva som er viktig. Det er framleis stasting på læraren i sentrum, med kompetansehveing og lovfesta norm for nok lærarar, men også SFO-reform og meir praksis.  Eg meiner også at mijlø og klima gjennomsyrar dokumentet langt betre enn sist.

Eg har hatt sjansen til å følge mediebiletet både på nett og TV i kveld. Her er hovudtemaet asylinnstrammingar, med meir vekt på «SVs tap» enn på innhaldet i saka. I det heile tatt, SV som taper er eit eit standhaftig gjennomgangstema i norsk politikk. «Bilde av et SV som bare taper er så sterkt at virkeligheten sliter med å trenge gjennom medias filter» skriv Andreas Halse i denne bloggposten. Dei som analyserer med litt senka skuldre har lett for å finne spor av SV sine 6.2%. Etter å ha sett SV i kveld kan ein verkeleg lure på kva som gjer nett denne mediedramaturgien så sterk?