I'll be back

På laurdag trakk eg meg som kandidat til å leie SV etter landsmøtet i vår. Her er innlegget eg haldt i den samanheng:

Kjære landsstyre

Eg har beslutta å trekke meg som kandidat til å lede SV etter landsmøtet i vår.

Det gjer eg fordi eg ikkje har den støtten som er nødvendig for å vinne. Da er eg ikkje rett mann til å lede SV etter landsmøtet.

Eg vil engasjere meg desto sterkere i debatten om veien videre for det partiet eg er så glad i.

Venstresidas historiske oppgave er å bekjempe ulikhet og urettferdighet. Vår generasjons store oppgave er dei globale miljø- og klimautfordringane

Derfor er framtidas venstreside rød og grønn.

Mange ser det. I heile Nord-Europa har nå grønne og rødgrønne partier stor suksess, og spiser velgere og oppslutning fra sosialdemokratiske partier og fra andre. Bortsett fra i Norge. Her taper vi oppslutning til AP, nå også til Venstre og Miljøpartiet De Grønne.

Vi må ta igjen initiativet i miljøpolitikken. Men vi må også gå lenger.

Den moderne rød-grønne venstresida skal stille spørsmål ved om meir økonomisk vekst, meir materiell velstand virkelig kan vere det viktigaste målet for samfunnet i et nytt hundreår. Mitt svar er nei.

–         Den tida vi går inn i må ha slagordet del godene, foran fleire goder

–         Den tida vi går inn må preges av kva som gir meir livskvalitet, ikkje bare meir kvantitet

Vårt samfunns mål, vår tids politiske prosjekt, kan ikkje vere meir gull, og definitivt ikkje meir kull. Det må vere meir solidaritet, færre fossile ressurser (og eg vil legge til: færre fossile politikere).

Den moderne venstresida er rød og grønn, men også

– frihetlig og antiautoritær: i innvandringspolitikk, i kampen for minoriteters rettigheter, i personvernspørsmål, i utenrikspolitikk.

– den treffer andre velgergrupper. Dei som er nederst på rangstigen, men også dei med høg utdanning og akademisk bakgrunn som vil at nye verdier skal prege samfunnet og er opptatt av kunnskap.

Den er ikkje:

– litt meir av det samme som Arbeiderpartiet, heller ikkje mykje meir av det samme som AP

– Ikkje tilbake til det vi var på 70-tallet, ikkje meir likt Rødt. Der er det ingen ting politisk å lære, ingen velgere å hente.

Men en sosialisme som er kvalitativt forskjellig fra den gamle, og meir villig til å tenke nytt

I Norge er SV denne bæreren av denne tradisjonen.

Eg trur ikkje velgerne såg verdiane våre no. Dei såg ikkje at vi slåss, at vi brant. Dei visste ikkje om en stor miljøsak, en stor solidaritetssak, en stor velferds- eller utdanningssak som dei trengte SV til.

–         Vi trenger vi ikkje bytte ut verdiane våre, dei er dei stoltaste i norsk politikk. Men dei må alltid brenne

–         Vi må derimot fornye, og kanskje bytte ut, saker, løsninger, tankebaner.

Det er vårt ansvar. Det er berre vi som kan fikse det sjølv.

Om det her og mykje meir har eg skrive ei bok som kjem i første halvdel av November. Den heiter ”Solidaritet på ny”

Den er skrive etter et motto eg har fra den danske SF-politikeren Sten Gade. ”En politiker må ikke bare søke støtte fra sitt bakland, men også utfordre det”

Til dokke gutta: Lykke til og godt valg. Premien til vinnaren er stor, å gjere den viktigaste jobben i norsk politikk framover. Å gjenreise SV.

La meg slutte med å sitere min ungdoms skuespillerhelt Arnold Schwarzenegger: ”I’ll be back”

Delta og vis støtte

Denne teksten sender eg ut til medlemmer av Akershus SV i dag, den kan stå som mi oppfordring til andre også:

Eg kan framleis få små augneblinkar der eg trur det ikkje har skjedd, for det er uverkeleg. Ei brutal og bestialsk massakre i vårt trygge land, den feigaste og mest kyniske voldshandlinga eg kjenner til utanom krig.

Det er eit angrep mot demokratiet og alle dei som arbeider for det, i politiske organisasjonar og i departementa og andre etatar. Men det er også eit angrep på venstresida og på AUF spesielt. Alt tydar no på at AUF og andre sitt engasjement for eit fleirkulturelt samfunn og for toleranse var ein viktig årsak til angrepet.

Eg vil kondolere AUF, Arbeidarpartiet men også alle andre som er ramma . Mange av vil vere direkte eller indirekte berørt eller ha kjende som er gått bort eller skadd. Politi, helsevesen, kommunar og andre må no gjere sin jobb. No må vi støtte kvarandre i sorga og bygge opp håpet. Det er ikkje først og fremst helsevesenet si oppgåve, det er vår oppgåve saman. Vi kan også støtte dei som er gått bort ved å delta i demokratiet, halde fram med å engasjere oss og sloss for dei verdiane dette var eit angrep på.

Eg vil difor oppmode alle om å stille opp på minnearrangement og markeringar, men også å ta kontakt med berørte i sin kommune, det lokale AP- eller AUF-laget eller på anna vis markere sorga. Ofte vegrar ein seg for å ta kontakt fordi ein ikkje vil vere til bry, men all erfaring tyder på at folk som er i sorg set enorm pris på å oppleve støtte frå og fellesskap med andre.

Deltar og engasjerer vi oss meir for toleranse og forståing mellom menneske tapar mordaren, og Noreg og vi vinn tilslutt – saman.

Min landsmøtetale

Landsmøtet er over!

Det var veldig moro, men også masse hardt arbeid – altså som vanleg. Dette landsmøtet var også veldig vellukka, med gode vedtak, god stemning og ei positiv dekning av oss utad.

For min eigen del er eg glad for at prinsipprogrammet er vedtatt og at arbeidet med det er avslutta. Eg heldt ein tale om programmet og vegen vidare for SV – «Fornyelse i norsk politikk» – som ligg ute på nettet både skriftleg og i videoopptak. Eg legg den ut her fordi eg arbeidde mykkje med den og fekk utruleg positive tilbakemeldingar på den. Eg er stolt av den rett og slett!

Ein ny narkotikapolitikk

Det er om lag 250 menneske som døyr av overdose kvart år. Det er litt færre enn dei som døyr i trafikken årleg.

Med særs god grunn engasjerer vi oss sterkt i trafikkulukker og dødfall. Det gjer voldsomt inntrykk, ei trafikkulukke har «det kunne vore meg» skrive med store bokstavar over seg. Vi markerer dødsfalla, og debatterer friskt korleis vi kan redusere talet på dødsfall. Med god grunn. Vi har fått til ein nedgong. Det gjer oss ikkje nøgde, berre motivert for å gjere meir.

Men når diskuterte du sist overdosedødsfall? Når vart det markert med lys, og når vart det tv-innslag av det? Sanninga er vel at dei fleste av oss kjenner at eit overdosedødfall har «det kunne ikkje vore meg» skrive med store bokstavar over seg. Det er ein rusmiddelavhengig som døyr, ein narkoman. Rusmiddelavhengige er, slik eg ser det, mellom dei mest stigmatiserte menneska i Noreg. Eg var nyleg til stades på eit foredrag av Thorvald Stoltenberg. «Ubeskrivelig diskriminering» kalte han den oppførselen han observerte overfor to rusmiddelavhengige i ein butikk.

I vår iver etter å arbeide mot narkotika har vi ofra dei narkomane. Det er utgangspunktet mitt når eg i Aftenposten 13.12 tek til orde for endringar i narkotikapolitikken. Vi må slutte å straffe bruk og besittelse av narkotika, men heller bruke rådgjeving, behandling og oppfølging. Vi må etablere stadar der rusmiddelavhengige kan få tverrfagleg hjelp og oppfølging, men også bruke det stoffet dei uansett kjem til å ta. Vi må sjå rus og psykiatri i samanheng. Vi må opne opp for betre og meir fleksibel bruk av legemiddel, og vi må akseptere at mange vil sprekke i behandlinga og treng ein ny sjanse. Vi må bygge ut bustadar, som er grunnlaget for å kome seg vidare frå livet på gata. Rismisbruket vil vere der. Vi må forhalde oss til det.

Det er ikkje mine eigne idear eg presenterer. Snarare tvert imot, eg presenterer nye og gamle meiningar som andre har arbeidd fram men som eg meiner er kloke. Det har berre sete veldig langt inne å få politiske parti og sentrale politikarar til å gå inn for det.

Mitt innspel handlar om dei rusmiddelavhengige sin situasjon. Det vil raskt få mange til å hevde at eg ikkje fokuserer på det som er viktigast, forebygging og behandling. Det er feil.

Forebygging er det viktigaste på nesten alle felt. Det er ein sterk forekomst av traumer, vald og andre vanskar i oppveksten blant dei som er rusmisbrukarar. Mange har vore i kontakt med barnevernet, men ofte for seint. Tidleg innsats gjennom eit styrka barnevern, ein barenhage som kan rapportere fleire bekymringar til barnevernet, ei betre skulehelseteneste og ei dreiing av politiarbeidet mot forebygging er blant dei viktigaste tiltaka for betre forebygging.

At behandlingssituasjonen er for dårleg er vel etablert. Vel 4000 i kø over mange år er uhaldbart. Det er umogeleg å lukkast med mange av dei tiltaka eg tek til orde for utan at ein kan kome raskare til behandling. Når motivasjonen er der må ein kunne få behandling, ikkje eit halv år etterpå.

Men; mange vil vere rusmiddelavhengige også i framtida. Deira situasjon må vi ta på alvor. Viktigheita av forebygging og ein veg ut av rusavhengigheit må ikkje stå i vegen for at vi gjer meir for liv og verdigheit for dei som lever med rusproblem.

Vi må få fleire rusavhengige vekk frå gata. Ikkje ved å rydde plata eller å sende dei rundt i byen, men gjennom å etablere det Stoltenbergutvalet kallar brukarstader i dei største byane. Dette er stadar der den enkelte misbrukar kan ta stoffet sitt (gjennom sprøyte eller ved å røyke heroin – ein viktig grunn til det høge talet på overdoser i Noreg er at så mange bruker sprøyter her), få helsehjelp og anna fagleg oppfølging samt kome i kontakt med behandlingsapparat. Brukarstaden vil vere ein frisone der ein kan få meir verdigheit i misbruksituasjonen, men også reint vatn, ascorbinsyre, medisinsk hjelp og anna som reduserer risikoen for overdose. Det er samstundes ein stad med sosialfagleg kompetanse. I dag har vi eit spøryterom. Det vert stadig foreslått lagt ned av byrådet i Oslo, det er ope frå 9-3 og er pålagt fullt av rigide grenser som ikkje fungerer i praksis. Vi bør i staden få brukarstader.

Vi må få større fleksibilitet i oppfølginga, slik 24/7 er eit døme på. Dette handlar også om ei rekke begrensningar som ligg der i dag og som eg set spørjeteikn ved. Det er tett samanheng mellom rus og psykiatri, men det er ikkje tette nok overgongar mellom dei to fagfelta i behandling og tilbod til den enkelte. Det er særs viktig med medisinsk behandling, det som heiter Legemiddelassistert Rehabilitering LAR. Det verkar likevel som det er stort behov for å sjå på fleksibiliteten i medisineringa for den enkelte, aksepten for sprekkar (som i dag hindrar mange frå t.d metadonbruk) og å basere behandlinga meir på tillit enn i dag. Å forsøke med bruk av heroin i behandling er eit døme på det, sjølv om det har lett for å få alt for stor vekt i debatten i høve tilkor fåpersonar det truleg er aktuelt for.

Vi må tilby folk ein bustad og ei tettare oppfølging rundt den. Ikkje minst etter behandling er det kritisk. I alt for mange tilfelle er behandling bortkasta fordi oppfølginga er for dårleg. Mange som kjem ut av behandling har ikkje eit sosialt nettverk utanom rusmiljøet. Det står ingen bustad, ingen base i livet, og ventar. Og gjer det det står det ikkje menneske rundt ein som kan bidra med ei anna retning enn tilbake på gata. Det må byggast ut eit omfattande oppfølgingsapparat og bustadar som rusavhengige kan bu i. Dagens busituasjon på hospits er dårleg, og fungerer som ei forlening av rusmiljøa.

Til sist bør vi ikkje bruke straff – fengsel eller bøter – for bruk og besittelse av stoff. Det framstår for meg meiningslaust at vi skal straffe dei mest slitne menneska i Oslo som set sprøyter nedanfor togstasjonen. Meiningslaust å bruke politiressursar på det, dei må brukast på forebyggande politiarbeid og å ta bakmenn. Meiningslaust at dei skal samle opp bøter som dei aldri kan betale. Tala varierer litt, men opp mot halvparten av dommane i Noreg har bakgrunn i narkotika. Mange har enkle forseelsar med seg på rullebladet, sterkt sosialt skeivfordelt og med konsekvensar som at dei ikkje kan tre inn i enkelt yrke. Eg har langt meir tru på politikken i Portugal, slik den er presentert både i Stoltenbergutvalet sin rapport og ein rapport frå den liberalistiske tankesmia The Cato Institute. Portugal har avkriminalisert bruk og besittelse, og erstatta straff med ei nemndordning som kan gje informasjon, tildele samfunnsstraff og oppfølging eller anbefale behandling. Det finst forsøk med liknande tiltak i Noreg også. Eg trur det verkar meir forebyggande enn straff.

Debatten om straff og narkotika er omfattande og har mange inngangar. Eit fleirtal i straffelovkommisjonen av 2002 foreslo å avkriminalisere bruk og besittelse, men forslaget vart ikkje lagt fram av departementet. Ingen parti støtta det heller. Ulike personar har teke til orde for ordningar med styrt omsetning. Ein av dei eg synest argumenterer godt er sosiologen Willy Pedersen. Ulike land har så ulike ordningar der ein held på eit forbod, men i praksis ikkje bruker straff særleg mykje. Eg vil ikkje legalisere narkotika. Eg vil erstatte

Dette er ikkje meint å vere starten på eit korstog mot dagens politikk, men starten på ein refleksjon eller debatt. Det er mange synspunkt i debatten, men på langt nær like klåre forskingsfunn som for alkohol. Siden narkotika er forbode er dei to jernlovene frå alkoholpolitikken – at pris og tilgjengelegheit påverkar forbruk – ikkje tilgjengelege for politikarane i direkte form.

Eg fryktar no at vi skal få det motsette av det vi treng. Vi treng ei verdireform, ei endring av måten vi ser på rusmiddelavhengige og vår vilje til å gje dei rettar, respekt og hjelp som andre. Det kan fort ende med at dei vanskelege forslaga – dei som utfordrar dagens verdisett – døyr i moralisering, medan vi står att med nokre strukturendringar. Ei ny flytting av boksar mellom forvaltningsnivåa er neppe det viktigaste i ruspolitikken framover.

Kvifor går eg ut med dette no, tenkjer du kanskje? Det er ein formell grunn. Stoltenbergutvalet sin rapport har høyringsfrist 7.januar. Det skal så lagast ei stortingsmelding, noko som gjer at alle parti må ta stilling til desse spørsmåla. Ulike politikarar har allereie vore på bana. SV må ha vår debatt. Dette er mitt bidrag til å starte den.

Det finst ein annan grunn også. Eg har gradvis blitt meir interessert i og endra syn på desse spørsmåla i løpet av fleire år. Då eg gjekk av som statsråd for eit drøyt år sidan hadde eg samla opp fleire slike tema der eg vera at noko var galt (eit anna tema kan du lese om her). Tema eg ville ta tak i, sette meg inn i og etter beste evne bidra til endring på.

Det siste året har eg difor besøkt plata, sprøyterom, institusjonar og ei avdeling for rusavhengige på ein sjukeheim i Stavanger. Eg har snakka med rusmisbrukarar, pårørande, forskarar, politifolk og tilsette i rusomsorgen. Eg har høyrt på organisasjonar med ulik inngang, som Actis og Foreningen for en human narkotikapolitikk og leiaren Arild Knutsen. Eg har lenge meint det eg no seier, men vegra meg for å gå ut med det og seie det.

Fordi det er kontroversielt? Eigentleg ikkje. Etter at eg gjorde intervjuet med Aftenposten på torsdag tenkte eg over det igjen. Grunnen til at eg har vegra meg (0g gruar meg litt til i morgon) er at eg trur mange vil hevde og tru at eg ikkje er så mot narkotika, at eg ser litt mellom fingrane med det, at eg ikkje tek heilt på alvor den store skrekka til mange av oss som har barn: At dei skal begynne med stoff.

Det er ein innebygd logikk i korleis vi tenkjer som ikkje så lett kan brytast: Nei til narkotika = Forbod = Straff dei som bryt forbodet. Eg fryktar at mange skal tenkje at dersom han seier nei til straff så seier han vel ja til narkotika.

Men det gjer eg ikkje. Eg trur ikkje straff er ein god måte å praktisere forbodet på. Eg trur det er med på å ofre menneske og stå i vegen for at dei kan oppnå ein verdigheit og eit noko betre grunnlag for å kome seg vidare, kanskje mot å bli rusfri. Eg trur hjelp er ein betre å måte å seie nei til narkotika på enn straff.

Det er ikkje ein spesielt liberal politikk, det er først og fremst ein human politikk.

PISA ute av skapet

Så er PISA 2009 presentert.

Det er som eit spøkelse er ute av skapet. Svartmalinga av norsk skule har i stor grad basert seg på fleire runder med svake og fallande resultat. PISA har blitt tolka som ein total dom over norsk skule. PISA-undersøkinga er ein god og gjennomarbeida studie av viktige dugleikar og fag som lesing, matematikk og naturfag. Ikkje minst lesing er ein viktig basis for å skaffe seg anna kunnskap og fungere godt i samfunns- og arbeidsliv. Samstundes seier PISA lite eller ingenting om andre viktige trekk ved skulen, som trivsel, dei kreative og praktiske faga eller i kva grad norsk elevar tek i bruk ny teknologi.

Det viktigaste med dagens resultat er at lærarar, rektorarar og andre skulefolk i Noreg kan rette ryggen. Dei har gjort jobben som gjer at vi er på rett veg. Vi politikarar kan krangle om kven som har æra. «Fiaskoer har ingen foreldre, men suksesser har mange foreldre» var Kristin Halvorsen sin treffande kommentar til at Høgre meiner dei sjølv og kunnskapsløftet har hovudæra.

Eg eg er både glad og letta for resultatat, for det viser klår framgang for norske skuleelevar i lesing, rekning og naturfag. I lesing er framgongen stor, og vi ligg klårt over OECD-snittet. I mattematikk og naturfag er framgongen mindre, og vi ligg om lag på snittet i OECD. I norden er Finland, som har fått ein nesten magisk status i skulepolitikken, framleis klårt fremst (dei er også på topp internasjonalt, saman med Korea) medan Noreg no er nest beste nasjon. Kortversjonen av resultata finn du her. Viktigare enn denne rankinglista er kanskje nokre andre tilhøve:

Pila peikar riktig veg, og det nokså klårt. I Sverige går resultata feil veg. Det er interessant å samanlikne med dei som har mange år med borgarleg skulepolitikk bak seg. Sverige har satsa på fleire privatskular, nivåinndeling og fritt skuleval, og har fått større grad av segregering i skulen. Det er ei oppskrift OECD åtvarar mot i materialet, der dei viser til at skulesystem med like muligheiter og lite segregering av elevar i ulike skular og klassar gjer det best.

Skulen er ikkje god nok til å redusere sosiale skilnadar. Det er for stor skilnad i resultat basert på elevane sin bakgrunn. Men den norske skulen er betre på å redusere sosial ulikskap enn skulen i dei fleste andre OECD-land. Samsundes viser undersøkingar at Noreg og Finland skil seg ut som dei landa som har minst skilnadar i resultat mellom skular, og størst skilnad innan skulen. Dette er eit teikn på lite segregering, og at vi har ein sterk fellesskule. Det er eit viktig trekk ved land som gjer det bra. Den dyktige forskaren som har leia arbeidet med PISA i Noreg, Marit Kjærnli, heldt ein presentasjon som viser dette godt på side 26 og 27.

Til sist vil eg legge til to ting. Politikk virkar, dersom det er rett politikk. I 5 år har vi fokusert på tidleg innsats og lesing, på kompetanseheving av lærarar, på å styrke skuleleiing og sunn bruk av kartleggingsprøver og nasjonale prøver. Vi har gjort det utan privatisering, nivådelding av klassar eller andre tiltak som forskinga åtvarar mot. Det har virka.

Politikken virkar, PISA var bra, men nor gjeld det å ikkje legge for stor vekt på den. Vi skal halde fram med den satsinga, men PISA må ikkje gå til hovudet på oss. Vi må våge å ha eit sterkt fokus på trivsel og mobbing, på fråfall i vidaregåande skule og på kreativitet i skulen. Det er viktige sider ved ein god skule som ikkje blir målt i PISA og ikkje må gå tapt. Tvert imot, kreativitet og kultur i skulen til dømes fortener ei kraftfull satsing.

Nato-toppmøtet i Lisboa

Det har vore NATO-toppmøte i Lisboa i helga, og i samband med det hadde eg denne kronikken på trykk i Aftenposten på fredag:

Atomvåpen må avskaffast
Det er natt til 6.august 1945 på Tinian-øya i stillehavet. Bombeflyet Enola Gay – eit B29 – tar av mot Hiroshima. Det ber på ei 4 tong tung atombombe av uran. Klokka 08.15 eksploderer den 600 meter over bakken i sentrum av Hiroshima.

På freds- og minnemuseet i Hiroshima finst det to modellar av byen. Ein frå rett før bomba gjekk av, ein frå kort tid etter. Den første modellen viser eit levande, tettbygd bysentrum. Den andre viser ein ørken med spreidde restar av hus og bygningar.

Utanriks- og forsvarskomiteen får i samband med vårt besøk til museet høve til å møte Seiko Ikeda, 77 år gamal overlevande etter angrepet. Ho fortel oss om det ho som 12-åring opplevde denne morgonen, om lag 1.5 kilometer frå atombombas episenter:
”Eg vart brått omringa av ein valdsam lyd og eit sterkt lys, og vart reve overende. Alt vart svart, eg mista medvitet. Då eg vakna var kleda mine vekk, bitar av dei hang fast i kroppen. Håret og kroppen min var brent. Skinnet var borte frå kropp og ansikt.
Eg skreik etter hjelp, men det var berre lik og brente lemmer overalt. At eg var naken hadde eg ikkje energi til å tenke på. Eg følte først sorg over dei døde, men mista eg også denne menneskelege kjensla. Det var for mykje død.” (basert på mine notat frå møtet)

Det var om lag 350.000 menneske i Hiroshima då atombomba vart slept. Pr desember 1945 hadde om lag 140.000 av dei mista livet, i hovudsak på tre vis. Sjokkbølja frå atombomba skaper eit enormt trykk og ein vind på opp til 440 m/s. Det er nok til å ta livet av menneske og øydeleggje så og seie alle bygningar i ein radius på 1.5-2 kilometer. Ei ildkule med diameter på 280 meter skaper ein temperatur på bakken på opp til 3-4000C (jern smeltar ved 1536C). Stort sett alle klede, trehus og trær tok fyr opp til 2 km unna episenteret, og overflata på takstein smelta 0.5 km unna. Utallige menneske døydde av å bli brent opp på staden. Mange av dei som var innan ein km frå bomba døydde også i løpet av dei neste månedane av radioaktiv stråling.

I ein diskusjon om atomvåpen finst det berre eit moralsk akseptabelt standpunkt. Atomvåpen må avskaffast. Vi må ha eit internasjonalt forbod om atomvåpen og det internasjonale samfunn må overvake at det ikkje vert utvikla nye. Våpen og anlegga som produserer dei må øydeleggast. Så enkelt. Og så vanskeleg.

I perioden etter den kalde krigens slutt gjorde verda store framsteg i arbeidet med nedrustning, og atomvåpenarsenala vart kraftig redusert. Etter nokre år med stillstand er det no ny kraft i den internasjonale nedrustningsdiskusjonen. 

Den norske regjeringas posisjon er endra, og Noreg står no bak den visjonen som er eit naudsynt mål for arbeidet mot. I regjeringsplattforma heiter det at: ”Regjeringa skal arbeide for en verden fri for kjernevåpen og andre masseødeleggelsesvåpen gjennom forpliktende avtaler som omfatter alle land. Og vidare: ”Vi vil ta initiativ til en
diskusjon i NATO om hvordan alliansen kan bidra til å realisere målet om en
verden uten atomvåpen gjennom forpliktelser som omfatter alle land. Spørsmålet om atomvåpnenes rolle i alliansen vil være en viktig del av dette arbeidet.

Det at Håkon Lie sitt parti står saman med Finn Gustavsen sitt parti om dette er i seg sjølv eit viktig framsteg. Det viktigaste framsteget dei siste åra er likevel den meir offensive amerikanske haldninga. Barack Obama sin visjon om avskaffing av atomvåpen og lovnaden om ikkje å bruke atomvåpen mot land som ikkje har det sjølv skaffa han Nobels fredspris. Vi ser eit klimaskifte i den internasjonale retorikken og interessa for temaet. Ei rekke tidlegare toppolitikarar, frå Henry Kissinger til Gro Harlem Brundtland og Kåre Willoch, har engasjert seg i målet om å avskaffe atomvåpen og teke til orde for handling for å nå målet. Internasjonal fredsrørsle, i Noreg representert ved Nei til atomvåpen,  har lenge foreslått ein konvensjon mot atomvåpen. Over 30 millionar underskrifter er samla inn til støtte for kravet.

I lys av dette er det skuffande at NATO ikkje ser ut til å følgje opp det nye engasjementet mot atomvåpen som mange land, organisasjonar og politikarar har.

19.-20 november er det NATO-toppmøte i Lisboa der ein skal vedta eit nytt strategisk konsept. Dette er NATOs høgaste styringsdokument utanom sjølve traktaten.

Det er positivt at Noreg og andre har fått gjennom at arbeidet mot kjernevåpen skal ha auka vekt. Det er også positivt om det vert semje om at NATO ikkje skal bruke atomvåpen mot land som ikkje har det. Det vert vidare lagt opp til ein gjennomgang av atomvåpen si rolle i NATO i tida etter toppmøtet.

Men det viktigaste gjenstår. NATOs opning for førstebruk av atomvåpen mot andre er moralsk forkasteleg og meiningslaust. Dersom ein erkjenner konsekvensane av ein atomkrig, kan ikkje noko menneske setje denne i gang. I så fall er ein trussel om det meiningslaus. Ei doktrine om ikkje-førstebruk vil spele ei viktig rolle. Det har ein innebygd nedrustningslogikk: Atomvåpen berre kan brukast om andre bruker sine først. Det betyr at ein ikkje vil trenge atomvåpen om ingen andre har det heller.

NATOs atomvåpenstrategi må endrast. Det er også eit naudsynt skritt for å sette fart i det internasjonale nedrustningsarbeidet. Det internasjonale regimet for å hindre spreiing, NPT, er under press. Viktige land har ikkje underteikna avtalen om prøvestans. Ei endring i NATO vil vere viktig for å få til framgang på desse områda.

Eg vonar at vi etter toppmøtet skal sjå eit NATO som i større grad erkjenner at nedrustning er viktig, ønskjer å inngå i internasjonalt, forpliktande avtalar om å bygge ned våpenarsenala og tek leiinga i desse spørsmåla. Det vil berre skje om fredsrørsle pressar på for det, og regjeringar som den norske tek det på alvor.

Det er no ein sterk trong for internasjonalt leiarskap for nedrustning. Noreg kan vere ein slik leiar  Vi bør arbeide langsiktig for ein internasjonal konvensjon som forbyr atomvåpen samt eit overvakingsregime rundt dette forbodet. Vi må arbeide for å endre NATOs atomvåpenstrategi, og å styrke dei internasjonale regima som skal hindre spreiing og prøvesprenging. Vi må arbeide for avtalar som kan redusere talet på atomvåpen.

Så enkel, og så vanskeleg, er vegen mot ei tryggare verd utan kjernefysiske våpen.

Nytt prinsipprogram

I dag klokka 10 lanserte vi nytt utkast til prinsipprogram for SV. Utkastet er no ute til debatt, og vil bli vedtatt i endeleg versjon på SV sitt landsmøte til våren.

Et prinsipprogram er en litt uvanlig form. Det er minst to gode grunner til å lage et prinsipprogram. Den politiske debatten preges i alt for liten grad av ideer og prinsipper. Ofte blir vi forsvarere av virkemidler og institusjoner, ikkje mål og prinsipper. Derfor et prinsipprogram. For det andre er det behov for å løfte blikket og finne ut av hva som er vår tids store oppgaver. Hvilken retning må venstresida ta den neste generasjonen?

• Dette er et fundamentalt grønt program. Mye har endret seg siden 1995 og en av de viktigste endringene er at miljøkrisen har gått fra å være en trussel til å bli helt reell. Programmet bekrefter at SVs identitet ligger i at det er et rødt og et grønt parti, men det har vært en viktig ambisjon for prinsipprogrammet er at det skal være et fundamentalt grønt program der miljøperspektivet gjennomsyrer alle områder i samfunnet.

• Programmet er et oppgjør med klasseskiller. Forskningen har nå dokumentert det SV lenge har sagt. Samfunn med stor ulikhet er dårligere samfunn å leve i. SVs viktigste oppgave i norsk politikk er å sørge for at Norge forblir et samfunn med små forskjeller mellom folk.

• Dette er et program for en frihetlig sosialisme. For frihetlige sosialister er personvern, religionsfrihet og ytringsfrihet like viktig som kampen for en universell velferdsstat. Dette programmet slår tydelig fast at det sosialistiske frihetsbegrepet har to sider. Her ligger også kilden til høyresidens største historiske og ideologiske feilgrep, nemlig troen på at et liberalt demokrati i seg selv er nok til å skape rettferdighet. Skal frihet være en rett for alle, ikke bare de få, kreves det omfordeling og politisk styring for å sikre like muligheter. 

Vi er enige om hovedretningen for SV men vi er uenig om noen strategiske veivalg. Jeg tror at den norske velferdsstaten trenger et sterkt sivilsamfunn for å videreutvikle og fornye seg. Som frihetlige sosialister må vi innse at staten ikke har løsningen på alle folks problemer. Jeg tror også at overnasjonale løsninger er helt nødvendig for å løse globale miljøproblemene. Jeg tror dette er veivalg som vil engasjere til bred debatt i partiet.

13.20: Oops, kom til å skrive at ingen andre parter har prinsipprogram. Det er helt feil, flere andre har det (i alle fall H og FrP har jeg åftt høre nå).